Waarom kan water dat bevriest een rots laten barsten?

Stel je een winterwandeling voor langs grote grijze rotsen. Strijk met je vingers over een van die rotsen, en je voelt een dunne barst over de zijkant lopen. Vlak ernaast ligt een afgebroken brok steen op de grond.

Een rots is hard en sterk, en water is zacht en spat alle kanten op. Hoe kan gewoon water dan iets breken dat zo stevig is als steen? Waarom kan water dat bevriest een rots laten barsten?

Rotsen buiten zitten vol dunne barstjes, sommige zo dun als een haar. Als het regent, sijpelt het water omlaag in die barstjes. Water glipt in elk kiertje dat het kan vinden, dus de barstjes lopen vol.

Dan wordt het nacht, en de lucht wordt zo koud als in een vriezer. Het water dat zich in de barst verstopt, wordt zo koud dat het in ijs verandert. Wat denk jij dat er met water gebeurt als het ijs wordt: krimpt het of wordt het groter?

Het wordt groter! Water zet uit als het bevriest, en dat betekent dat het zich uitspreidt en meer ruimte inneemt. De piepkleine deeltjes gaan netjes in een patroon staan met kleine gaatjes ertussen, dus ijs heeft meer plek nodig dan het water had.

Het water bovenin de barst bevriest het eerst, als een dekseltje, dus het ijs eronder kan nergens heen. Terwijl het uitzet, duwt het van binnenuit hard tegen allebei de rotswanden. Door die duw gaat de barst een klein beetje verder open.

Als de ochtend komt, warmt de zon de rots op, en het ijs smelt weer tot water. Omdat de barst nu breder is, sijpelt het water dieper naar binnen dan eerst.

Als de volgende koude nacht komt, bevriest het water opnieuw. Elke keer dat het bevriest, trekt het ijs ook meer water aan uit piepkleine gaatjes in de rots eromheen, dus het blijft groeien en duwt de barst nog verder open. Wetenschappers noemen dit vorstverwering, en dat betekent dat ijs een barst steeds opnieuw openduwt, zoals een deurwig die klem zit in een kier.

Nacht na nacht en winter na winter gaat de vorstverwering door. Uiteindelijk loopt de barst helemaal door de rots heen, en breekt er een stuk af dat naar beneden rolt. Daarom vind je afgebroken brokken op rotsige paden en onder steile bergwanden.

Regenwater sijpelt in een dunne barst in een rots, en als het in een koude nacht bevriest, zet het water uit en duwt het ijs de barst wijder. Nacht na nacht maakt die vorstverwering de barst een beetje groter, tot er een stuk van de rots afbreekt.

Boven op de koude heuvel ligt de grote grijze rots stil onder de sterren, met een dun lijntje ijs diep in zijn barst. Beneden rust het afgebroken brok op de grond, precies waar het ijs het losduwde.