Hoe weten we of de zomers warmer worden?

Denk eens aan een warme zomermiddag, als de zon je armen verwarmt en je waterijsje langs je vingers druipt. Misschien heb je een volwassene weleens horen zeggen dat de zomers koeler voelden toen die klein was.

Maar iets voelen is niet hetzelfde als zeker weten. Je geheugen kan je voor de gek houden, en één plakkerige dag kan voelen als een hele hete zomer. Hoe weten we dan of de zomers echt warmer worden?

Weerkundigen beginnen bij een weerstation, dat is een speciaal plekje waar een thermometer de lucht meet. De thermometer zit in een wit kastje dat hem in de schaduw houdt, met smalle spleten waar de lucht doorheen stroomt. Zo kan de zon er niet recht op schijnen, en laat het getal alleen zien hoe warm de lucht is.

De thermometer meet de lucht de hele dag door, en de weerkundigen bewaren van elke dag het hoogste getal. Dat doen ze jaar na jaar, dus elk weerstation heeft een heel lange lijst. Sommige van die lijsten gaan meer dan honderd jaar terug.

Toch zegt één hete dag in zijn eentje maar weinig. Na een snikhete week kan meteen een koele, natte week komen, want het weer verandert steeds. Daarom bekijken de weerkundigen alle dagen van een hele zomer samen.

Voor elke zomer rekenen ze het gemiddelde uit, dat is het getal dat je krijgt als je de warmte van alle dagen eerlijk verdeelt. Stel je drie dagen voor van twintig, tweeëntwintig en vierentwintig graden. Verdeel je dat eerlijk, dan is het gemiddelde tweeëntwintig, precies in het midden. Nu vertelt één getal het verhaal van een hele zomer.

Stel je één stadje met zijn weerstation voor. De weerkundigen leggen de gemiddelden van de zomers toen je oma klein was naast die van nu. Ze zetten ze op een rij, jaar na jaar, als kralen aan een ketting. Wat denk je dat ze zien als ze ze vergelijken?

De gemiddelden van de zomers van nu komen hoger uit dan die van lang geleden. In dat stadje zijn de zomers nu ongeveer één graad warmer dan toen oma klein was. Eén graad klinkt piepklein, maar het gemiddelde van een hele zomer stijgt alleen als dag na dag van die zomer warmer is.

Toch kan één stadje een uitzondering zijn, dus kijken de weerkundigen ook naar andere weerstations. Ze bekijken er duizenden, in warme en koude landen, aan zee en hoog in de bergen. Bijna overal gaan de gemiddelden ook omhoog, en zo weten we dat de zomers op aarde warmer worden.

Weerkundigen bewaren op weerstations over de hele wereld het hoogste getal van elke zomerdag, en rekenen van elke zomer het gemiddelde uit. Als ze die gemiddelden vergelijken, komen de zomers van nu hoger uit dan die van lang geleden, en zo weten we dat de zomers warmer worden.

In stadjes, hoog op de bergen en vlak bij de zee staan kleine witte kastjes rustig de hele zomer door. In elk kastje meet een thermometer de warme lucht, en de weerkundigen zetten weer een getal bij op de lange lijst van dat weerstation.