Van koe tot kaas
Denk eens aan een warm broodje kaas, of aan een zacht plakje kaas op een cracker. Ruik je dat? Maar hoe wordt kaas gemaakt? Het begint allemaal met melk.
Een melkkoe maakt melk in haar uier, want daarmee voedt ze haar kalfje. Op de boerderij melkt de boer haar met een zachte melkmachine die haar voorzichtig omsluit en de melk opvangt, terwijl de koe rustig staat te kauwen op haar hooi.
De verse melk stroomt in een grote koude tank, zodat ze koel en lekker blijft. Daarna vult een chauffeur een glimmende tankwagen en rijdt de melk naar de kaasmakerij. Een kaasmakerij is de plek waar mensen van melk kaas maken en ook andere dingen van melk.
In de kaasmakerij giet de kaasmaker de melk in een enorme stalen kuip en verwarmt haar langzaam. Niet heet, alleen behaaglijk warm, ongeveer net zo warm als badwater. Warme melk is klaar om te veranderen.
Nu roert de kaasmaker een piepklein druppeltje van een bijzondere helper door de melk. Die helper heet stremsel, en er zijn maar een paar druppels nodig voor een hele kuip melk. Kun jij raden wat de melk daarna gaat doen?
Ze wordt dik en wiebelig, net zachte pudding. De melk splitst zich in twee delen. De zachte witte klontjes heten wrongel, en het dunne waterige deel dat overblijft heet wei.
De kaasmaker snijdt de wrongel met lange messen in kleine blokjes, en daar sijpelt nog meer wei uit. Dan komt het uitlekken. De wei stroomt weg, en de wrongel kruipt steeds dichter tegen elkaar aan.
Daarna schept de kaasmaker de wrongel in een ronde vorm en perst hem in een kaaspers. Door het persen komen de laatste druppels eruit en worden de losse stukjes wrongel samen één stevige ronde kaas. Een beetje zout maakt de kaas lekker en helpt hem goed te bewaren.
Dan draagt de kaasmaker de ronde kazen naar houten planken in een koele, stille ruimte. Daar wachten ze weken, soms wel maanden. Dat wachten heet rijpen, en juist daardoor wordt kaas stevig en vol van smaak.
Als een kaas klaar is, brengt een chauffeur hem naar de winkel, en de winkelier snijdt er een plakje van af voor jou. Van de melk van diezelfde boerderij kunnen mensen ook boter of yoghurt maken, als ze de melk anders behandelen.
Laten we de hele reis samen opzeggen. Koe, melk, tankwagen, kaasmakerij, wrongel, kaas. Kaas wordt gemaakt als de kaasmaker in de kaasmakerij de melk verwarmt tot er wrongel ontstaat, de wei laat weglopen, de wrongel tot een ronde kaas perst en die laat rusten tot hij klaar is om op te eten.
Als je de volgende keer een plakje kaas in je hand houdt, weet je welke lange, stille reis het heeft gemaakt naar jouw bord. Wat een fijn ding om te weten.
