Hoe weten we dat een wazig vlekje aan de hemel een sterrenstelsel is?
Kijk op een donkere nacht, ver van de lichten van de stad, eens omhoog en laat je ogen rustig wennen. Hier en daar gloeit een zwak, wazig vlekje licht, zachter dan welke ster ook. Zelfs door een kleine telescoop blijft het een vaag vlekje.
Dat vlekje kan drie dingen zijn. Het kan een gloeiende wolk van stof en gas zijn, of een dicht groepje sterren. Of het is een sterrenstelsel, een reusachtige familie van sterren, heel ver weg. Hoe weten we nu wanneer een wazig vlekje een sterrenstelsel is?
De mensen die dat uitzoeken, zijn sterrenkundigen, dat zijn wetenschappers die de hemel bestuderen. Laten we met de sterrenkundigen meekijken naar รฉรฉn beroemd vlekje, dat Andromeda heet. Op een donkere herfstavond kun je het zelf zien, een bleek vlekje tussen de sterren.
Eerst richten de sterrenkundigen een reusachtige telescoop op Andromeda. Zo'n reusachtige telescoop vangt veel meer licht op dan onze ogen, dus hij laat piepkleine details zien. Van dichtbij valt het vlekje uiteen in duizenden en duizenden stipjes, en elk stipje is een ster.
Nu strepen de sterrenkundigen de gloeiende wolk door, want een wolk van gas valt niet uiteen in sterren. Er blijven nog twee mogelijkheden over. Een groepje sterren dicht bij ons zou er zo uitzien, en een sterrenstelsel heel ver weg ook. Wat denk jij dat de sterrenkundigen nu moeten uitzoeken?
Ze moeten uitzoeken hoe ver weg het vlekje is. Elke ster die je 's nachts zelf kunt zien, hoort bij ons eigen sterrenstelsel, de Melkweg, dat is de enorme familie van sterren waar onze zon bij hoort. Een groepje sterren in de Melkweg is dichtbij, maar een ander sterrenstelsel ligt ver daarbuiten.
Om de afstand te meten, zoeken de sterrenkundigen in het vlekje naar bijzondere sterren die knipperen. Die sterren worden langzaam feller en dan weer zwakker, steeds opnieuw. Hoe trager een ster knippert, hoe feller hij echt schijnt, dus aan het knipperen zien de sterrenkundigen hoe fel hij werkelijk is.
Daarna vergelijken de sterrenkundigen die echte helderheid met hoe zwak de ster er vanaf de aarde uitziet. Een lampje ver weg lijkt zwakker, net als een zaklamp aan het eind van een lange straat. De knipperende sterren van Andromeda zien er zo zwak uit dat ze heel ver weg moeten staan.
Die afstand geeft het antwoord. Andromeda ligt ver voorbij de rand van de Melkweg, zo ver dat het licht ervan meer dan twee miljoen jaar onderweg is naar ons. Het kan geen groepje sterren vlak bij ons zijn. Het is een heel sterrenstelsel op zichzelf.
Sterrenkundigen. Melkweg. Sterrenkundigen weten dat een wazig vlekje een sterrenstelsel is als een reusachtige telescoop laat zien dat het uit sterren bestaat, en de knipperende sterren erin laten zien dat het ver buiten de Melkweg ligt.
Zie je de volgende keer een wazig vlekje aan een donkere hemel, dan kun je je afvragen of het een heel sterrenstelsel is, dat van heel, heel ver weg naar je straalt.
