Hoe weten we waar een ruimtevaartuig heel ver weg is?

Heb jij weleens over het schoolplein naar een vriendje geroepen en gewacht tot je hem terug hoorde roepen? Het duurt even voordat zijn stem bij jou is, en ook zijn antwoord heeft even tijd nodig om terug te komen. Stel je nu een ruimtevaartuig voor dat zo ver weg is dat je het 's avonds helemaal niet aan de hemel kunt zien.

Sommige ruimtevaartuigen vliegen langs de planeten en nog veel verder, verder dan welke weg of zee ook. Niemand kan ze van thuis uit zien, zelfs niet met een sterke telescoop. Hoe weten we dan waar een ruimtevaartuig heel ver weg is?

Het antwoord begint bij een ruimteteam op aarde en een reuzengrote antenne, dat is een enorme metalen schotel die berichten verstuurt en opvangt. Deze schotel is zo breed als een heel schoolplein en kijkt omhoog naar de hemel. Het team heeft zo'n grote nodig, want een kleine schotel komt nooit tot bij een ruimtevaartuig dat zo ver weg is.

Het team stuurt via de antenne een bericht als radiogolven, dat zijn onzichtbare golfjes die berichten meedragen. Radiogolven brengen ook de muziek naar de radio in de auto. In de ruimte suizen ze zo snel als iets maar kan gaan.

Ver weg heeft het ruimtevaartuig een eigen antenne, die naar het team luistert. Als de radiogolven daar aankomen, stuurt het ruimtevaartuig meteen een antwoord terug naar de aarde. Zo hoort het team iets van het ruimtevaartuig.

Op aarde zet het team een heel precieze klok aan op het moment dat hun bericht vertrekt. Zodra het antwoord binnenkomt, zetten ze de klok stil. Wat denk jij dat die wachttijd hun kan vertellen?

De wachttijd vertelt hoe ver weg het ruimtevaartuig is! Radiogolven gaan altijd even snel, dus hoe langer je wacht, hoe langer de reis. Het team rekent de wachttijd om naar een afstand, net zoals jij weet dat een lange wandeling meer tijd kost dan een korte.

Een antwoord van een ruimtevaartuig bij de maan is in minder dan drie seconden terug. Een antwoord van het allerverste ruimtevaartuig doet er bijna twee hele dagen over, omdat zijn radiogolven zo'n lange weg moeten afleggen.

Weten hoe ver is niet genoeg, want het team moet ook weten welke kant het op moet kijken. Het team draait de antenne tot het antwoord sterk en duidelijk binnenkomt. Waar de antenne dan naartoe wijst, laat zien aan welke kant van de hemel het ruimtevaartuig is.

Nu weet het team hoe ver weg het ruimtevaartuig is en aan welke kant. Samen vertellen die twee antwoorden waar het ruimtevaartuig zich in de ruimte bevindt. Het is net alsof je weet dat je vriendje tien grote stappen verderop staat, daar bij de schommels.

Twee woorden om te onthouden zijn antenne en radiogolven. Het ruimteteam stuurt radiogolven vanuit een reuzengrote antenne, meet hoe lang het antwoord erover doet om te weten hoe ver weg het ruimtevaartuig is, en kijkt waar de antenne naartoe wijst om te weten aan welke kant het is.

Als je de volgende keer naar de sterrenhemel kijkt, kun je zwaaien naar de ruimtevaartuigen ver weg, die nog altijd hun antwoorden naar huis sturen.