Hoe kunnen ronde kiezels laten zien dat er op Mars ooit rivieren waren?
Heb jij weleens een kiezelsteentje opgeraapt aan de rand van een beekje? Voel er in gedachten eens met je duim overheen. Het voelt glad en rond, zonder รฉรฉn scherp hoekje.
Heel ver weg ligt de planeet Mars, koud en droog, vol rood stof en rotsen. Er stroomt daar vandaag geen enkele rivier. Hoe kunnen ronde kiezels dan laten zien dat er op Mars ooit rivieren waren?
Elke kiezel begint als een scherp, afgebroken stuk steen. Als een grote rots barst, springen er stukken af met puntige randen, net als bij een cracker die je doormidden breekt. Zo'n vers stuk steen heeft aan alle kanten hoeken.
Dan neemt het water van een rivier het stuk mee en rolt het over de bodem. Het stromende water duwt het kilometers verder, zodat het steeds weer tegen andere stenen botst en schuurt. Wat denk jij dat er met al die scherpe hoeken gebeurt?
Bij elke botsing gaat er een piepklein stukje af, zodat de hoeken wegslijten tot de steen rond en glad is. Wetenschappers noemen dat erosie, en dat betekent dat water en stenen heel langzaam gesteente wegschuren. Jouw kiezel uit het beekje heeft op precies dezelfde manier zijn vorm gekregen.
De wind is te zwak om een steen zo groot als een druif kilometers ver te rollen. Alleen stromend water kan hem zo ver duwen, botsing na botsing. Zie je dus dat erosie een kiezel rond heeft gemaakt, dan weet je dat daar ooit water stroomde.
Om op Mars naar aanwijzingen te zoeken, stuurden wetenschappers er een rover naartoe, dat is een robotauto die over een andere wereld rijdt. Vanaf de aarde besturen de wetenschappers hem en kijken ze door zijn camera's. Op de foto's van de rover zagen ze ronde, gladde kiezels die vastzaten in de rots.
De wetenschappers bekeken de vorm van elke kiezel die de rover vond heel nauwkeurig. De kiezels waren net zo glad en rond als die in jouw beekje. Dat betekent dat er ooit een rivier over deze rotsige grond op Mars stroomde.
Die rivieren zijn heel lang geleden opgedroogd. Toch bleven de ronde kiezels liggen, precies waar het water ze achterliet, als een briefje dat de rivier heeft geschreven en achtergelaten.
Twee woorden om te onthouden: erosie en rover. Lang geleden rolde rivierwater op Mars scherpe stenen mee tot erosie ze rond maakte, dus toen de rover die ronde kiezels vond, wisten de wetenschappers dat daar ooit rivieren stroomden.
Als jij straks weer een gladde kiezel vasthoudt, kun je denken aan de oude rivieren van Mars en glimlachend in slaap vallen.
