Kan een computer heel zeker zijn en toch fout zitten?

Heb je weleens gezien dat een telefooncamera een vierkantje om een lachend gezicht tekent? Sommige computers kunnen een plaatje bekijken en vertellen wat erop staat. Ze kunnen zelfs aangeven hoe zeker ze zijn. Kan een computer dus heel zeker zijn en toch fout zitten?

Stel je een computerprogramma voor met een bijzondere taak. Je laat het een foto van een dier zien en het vertelt je hoe dat dier heet. We gaan dit programma volgen om te ontdekken hoe het werkt.

Eerst laten de makers het programma duizenden foto's van honden en katten zien. Bij elke foto staat de juiste naam: hond of kat. Dat heet training en betekent dat de computer leert van heel veel foto's met de juiste naam erbij.

Tijdens de training kijkt de computer wat de hondenfoto's gemeen hebben, zoals een lange snuit en een grote bek. Zo kan hij later een hond herkennen op een foto die hij nog nooit heeft gezien. Op dezelfde manier leert hij van de kattenfoto's dat katten ronde gezichten en korte snuiten hebben.

Op een dag maakt een meisje een foto van een vos in haar tuin. Ze laat die aan het programma zien, maar tijdens de hele training heeft de computer geen enkele vos gezien. De vos heeft een lange snuit, een grote bek en een zachte, roodachtige vacht. Wat denk je dat de computer zal zeggen?

Hij zegt hond! De computer kan alleen kiezen uit de namen die hij heeft geleerd. Daarom kiest hij de naam die het beste past. Een vos lijkt meer op een hond dan op een kat, dus wint hond.

Naast het antwoord laat het programma een getal zien dat zijn zekerheid aangeeft. Zekerheid betekent hier hoe zeker de computer zegt te zijn. Hier is de zekerheid vijfennegentig van de honderd. Dat getal wordt hoger als een nieuwe foto veel meer lijkt op de foto's met de ene naam dan op die met de andere.

De lange snuit en de grote bek van de vos lijken sterk op die van de honden uit de training. De computer ziet dus veel overeenkomsten en daardoor is zijn zekerheid hoog. Voor de computer ziet deze vos er gewoon uit als een hond.

Een hoge zekerheid geeft alleen aan hoeveel meer een foto op de hondenfoto's lijkt dan op de kattenfoto's. Het getal vertelt niet of het antwoord klopt. De computer kan niet naar buiten gaan om het echte dier te bekijken. Hij kan ook niet merken dat er bij zijn training geen vossen zaten.

Training en zekerheid. Omdat mensen een computer trainen met maar een deel van alle voorbeelden, laat zijn zekerheid alleen zien hoeveel iets nieuws daarop lijkt. Daardoor kan hij heel zeker zijn en toch fout zitten.

Nu mag jouw slimme hoofd lekker warm en knus uitrusten, tot er morgen weer nieuwe vragen zijn.